Incoterms, uluslararası ticarette alıcı ile satıcının teslim, masraf ve risk sorumluluklarını tanımlayan standart kurallar bütünüdür. Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanır ve yürürlükteki sürüm Incoterms 2020’dir; 1 Ocak 2020’de yürürlüğe girmiştir ve 2026 itibarıyla geçerliliğini korumaktadır.
Doğru terimi seçmek, navlunun kimin ödeyeceğinden ibaret değildir: malın hangi noktada hasar riskinin karşı tarafa geçtiğini, gümrük işlemlerini kimin yürüteceğini ve sigortanın zorunlu olup olmadığını da belirler. Bu sayfada 11 kuralın tamamını, 2010 sürümünden farklarını ve seçim yaparken dikkat edilmesi gerekenleri bulacaksınız.
Incoterms Nedir?
Incoterms, İngilizce International Commercial Terms ifadesinin kısaltmasıdır. Bir satış sözleşmesinde “FOB İzmir” ya da “DAP Doha” yazdığında, tarafların ne yapmakla yükümlü olduğu bu kurallarla önceden tanımlanmış olur. Kuralların amacı, farklı hukuk sistemlerinden gelen alıcı ve satıcının aynı ifadeyi aynı şekilde anlamasıdır.
Incoterms kuralları malın mülkiyetini devretmez, ödeme koşulunu belirlemez ve sözleşmenin yerine geçmez. Yalnızca teslim, risk ve masraf dağılımını düzenler. Sözleşmede terimi yazarken sürümü de belirtmek gerekir: “FCA Mersin, Incoterms 2020” gibi.
Incoterms 2026 Diye Bir Sürüm Var mı?
Hayır. ICC 2026’da yeni bir sürüm yayımlamadı; arama sonuçlarında sık görülen “Incoterms 2026” ifadesi, sürüm adı değil içerik başlığı tercihidir. Sürüm numarası yayım yılını gösterir ve ICC kuralları yaklaşık on yılda bir günceller: 2000, 2010, 2020. Bir sonraki revizyonun 2030 civarında gelmesi beklenir, ancak ICC henüz tarih açıklamadı. Bugün geçerli sürüm Incoterms 2020’dir.
Incoterms 2020 Kuralları: 11 Terim
Incoterms 2020, kuralları taşıma moduna göre iki gruba ayırır. Yedi kural her taşıma modunda kullanılabilir; dört kural yalnızca deniz ve iç su yolu taşımalarına özeldir.
Tüm Taşıma Modları İçin 7 Kural
| Terim | Açılımı | Teslim ve sorumluluk |
|---|---|---|
| EXW | Ex Works — İşyerinde Teslim | Satıcı malı kendi tesisinde, araca yüklemeden alıcının emrine hazır tutar. İhracat gümrüğü dahil neredeyse tüm masraf ve risk alıcıdadır. Alıcı açısından en ağır terimdir. |
| FCA | Free Carrier — Taşıyıcıya Masrafsız | Satıcı ihracat gümrüğünü yapar ve malı alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder. Teslim satıcının tesisinde yapılıyorsa yükleme satıcıya aittir. |
| CPT | Carriage Paid To — Taşıma Ödenmiş Olarak | Satıcı varış noktasına kadar navlunu öder, ancak risk malı ilk taşıyıcıya devrettiği anda alıcıya geçer. Masraf ve risk noktaları farklıdır. |
| CIP | Carriage and Insurance Paid To — Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak | CPT’ye ek olarak satıcı sigorta yaptırır. 2020 ile birlikte asgari teminat ICC (A) — tüm riskler seviyesine yükseltilmiştir. |
| DAP | Delivered at Place — Belirlenen Yerde Teslim | Satıcı malı varış yerinde, araç üzerinde boşaltılmaya hazır teslim eder. İthalat gümrüğü ve vergiler alıcıdadır. |
| DPU | Delivered at Place Unloaded — Belirlenen Yerde Boşaltılmış Teslim | DAP’tan tek farkı boşaltmanın satıcıya ait olmasıdır. Satıcının boşaltma yükümlülüğü taşıyan tek terimdir. |
| DDP | Delivered Duty Paid — Gümrük Resmi Ödenmiş Teslim | Satıcı ithalat gümrüğü ve vergiler dahil her şeyi üstlenir. Satıcı açısından en ağır terimdir. |
Deniz ve İç Su Yolu Taşımaları İçin 4 Kural
| Terim | Açılımı | Teslim ve sorumluluk |
|---|---|---|
| FAS | Free Alongside Ship — Gemi Doğrultusunda Masrafsız | Mal, yükleme limanında geminin yanına konduğunda teslim gerçekleşir. İhracat gümrüğü satıcıdadır. |
| FOB | Free On Board — Gemide Masrafsız | Risk, mal gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. Navlun ve varış masrafları alıcıya aittir. |
| CFR | Cost and Freight — Masraflar ve Navlun | Satıcı varış limanına kadar navlunu öder; risk yine gemiye yükleme anında geçer. |
| CIF | Cost, Insurance and Freight — Masraflar, Sigorta ve Navlun | CFR’ye sigorta eklenir. Asgari teminat ICC (C) seviyesindedir; CIP’ten farkı budur. |
Incoterms 2020 Karşılaştırma Tablosu
Aşağıdaki tablo, riskin hangi noktada alıcıya geçtiğini, navlunu kimin ödediğini, sigortanın zorunlu olup olmadığını ve ithalat gümrüğünün kimde olduğunu tek bakışta gösterir.
| Terim | Riskin geçiş noktası | Ana taşıma navlunu | Sigorta | İthalat gümrüğü |
|---|---|---|---|---|
| EXW | Satıcının tesisinde, yüklenmeden | Alıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| FCA | Taşıyıcıya teslimde | Alıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| FAS | Geminin yanında | Alıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| FOB | Gemiye yüklendiğinde | Alıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| CFR | Gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| CIF | Gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Satıcı — ICC (C) | Alıcı |
| CPT | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| CIP | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı | Satıcı — ICC (A) | Alıcı |
| DAP | Varış yerinde, boşaltılmadan | Satıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| DPU | Varış yerinde, boşaltıldıktan sonra | Satıcı | Zorunlu değil | Alıcı |
| DDP | Varış yerinde, boşaltılmadan | Satıcı | Zorunlu değil | Satıcı |
Tabloda dikkat çeken nokta şudur: CFR, CIF, CPT ve CIP’te masraf ile risk aynı yerde geçmez. Satıcı varış noktasına kadar navlunu öder ama malın riski çok daha erken alıcıya geçer. Bu ayrım, hasar durumunda kimin sigortaya başvuracağını belirlediği için sözleşmelerdeki en sık anlaşmazlık konusudur.
Incoterms 2020 ile 2010 Arasındaki Farklar
2010 sürümüne göre hazırlanmış sözleşme şablonlarını hâlâ kullanan firmalar için en kritik değişiklikler şunlardır:
- DAT kaldırıldı, yerine DPU geldi. Eski DAT (Delivered at Terminal) yalnızca terminalde teslimi kapsıyordu; DPU herhangi bir yerde boşaltılmış teslime izin verir.
- CIP’te sigorta teminatı yükseltildi. Asgari teminat ICC (C)’den ICC (A) — tüm riskler seviyesine çıkarıldı. CIF’te ise ICC (C) olarak kaldı; iki terim arasındaki en önemli fark budur.
- FCA’ya yükleme kayıtlı konşimento mekanizması eklendi. Akreditifli işlemlerde alıcı, taşıyıcıya satıcı lehine “on board” kaydı taşıyan konşimento düzenlemesi talimatı verebilir.
- Kendi aracıyla taşıma açıkça düzenlendi. FCA, DAP, DPU ve DDP’de tarafların üçüncü bir taşıyıcı yerine kendi araçlarını kullanabileceği netleştirildi.
- Güvenlik yükümlülükleri belirginleştirildi. Taşıma güvenliğine ilişkin gereklilikler ve bunların masrafları kurallara ayrı ayrı işlendi.
- Masraflar tek maddede toplandı. Her kuralda masraf dağılımı A9/B9 maddesinde bir arada listelenerek okunabilirlik artırıldı.
Hangi Incoterms Terimini Seçmelisiniz?
Seçim, tarafların lojistik yetkinliğine ve varış ülkesindeki gümrük süreçlerine hâkimiyetine göre yapılır. Pratikte işleyen birkaç ölçüt:
- Konteyner yüklerinde FOB, CFR, CIF ve FAS kullanmayın. Bu dört terim malın gemi küpeştesinde teslim edildiği varsayımına dayanır; oysa konteyner terminalde taşıyıcıya devredilir. Doğru karşılıkları sırasıyla FCA, CPT, CIP’tir. Bu, sahada en sık yapılan yapısal hatadır.
- İhracatta yeniyseniz FCA veya CPT ile başlayın. Sorumluluk sınırı nettir, ihracat gümrüğü sizde kalır, varış ülkesindeki sürprizlere maruz kalmazsınız.
- Alıcıya kapıda teslim vaat ediyorsanız DAP tercih edin. DDP’de varış ülkesinin ithalat gümrüğünü ve vergilerini siz üstlenirsiniz; o ülkede vergi mükellefiyetiniz yoksa uygulamada ciddi zorluk çıkar.
- EXW’yi yalnızca alıcı ihracat gümrüğünü yürütebiliyorsa kullanın. EXW’de ihracat beyannamesi alıcının sorumluluğundadır; çoğu ülkede yabancı alıcı bunu doğrudan yapamaz. Bu durumda FCA daha doğrudur.
- Sigorta kapsamı önemliyse CIP seçin. CIF yalnızca ICC (C) asgari teminatı gerektirir; hasar riski yüksek yüklerde bu teminat çoğu zaman yetersiz kalır.
Incoterms Kullanırken Sık Yapılan Hatalar
- Sözleşmede sürümü belirtmemek. “FOB İzmir” yerine “FOB İzmir, Incoterms 2020” yazılmalıdır.
- Terimi yalnızca ülke adıyla kullanmak. Teslim yeri mümkün olduğunca kesin yazılmalıdır: “DAP Doha” yerine “DAP Doha, [tam adres]”.
- Incoterms’i ödeme koşuluyla karıştırmak. Incoterms ödeme vadesini, para birimini veya akreditif şartlarını düzenlemez.
- Riskin mülkiyetle birlikte geçtiğini varsaymak. Mülkiyetin devri satış sözleşmesine ve ilgili hukuka tabidir; Incoterms bunu düzenlemez.
- Kaldırılmış terimleri kullanmaya devam etmek. DAF, DES, DEQ ve DDU 2010’da, DAT ise 2020’de yürürlükten kalkmıştır.
Incoterms Hakkında Sık Sorulan Sorular
Şu anda geçerli Incoterms sürümü hangisi?
Incoterms 2020. 1 Ocak 2020’de yürürlüğe girdi ve 2026 itibarıyla geçerliliğini koruyor. ICC henüz yeni bir sürüm açıklamadı; kurallar yaklaşık on yılda bir güncellendiği için bir sonraki revizyonun 2030 civarında gelmesi bekleniyor.
Incoterms 2020’de kaç kural var?
On bir. Bunların yedisi (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) her taşıma modunda kullanılabilir; dördü (FAS, FOB, CFR, CIF) yalnızca deniz ve iç su yolu taşımalarına özeldir.
CIF ile CIP arasındaki fark nedir?
İkisinde de satıcı navlunu öder ve sigorta yaptırır. Fark teminat seviyesinde ve taşıma modunda: CIF yalnızca denizyolunda kullanılır ve asgari ICC (C) teminatı gerektirir; CIP her modda kullanılabilir ve 2020 ile birlikte asgari ICC (A) — tüm riskler teminatını zorunlu kılar.
Konteyner taşımasında FOB kullanılabilir mi?
Teknik olarak yazılabilir ama doğru tercih değildir. FOB, riskin mal gemiye yüklendiğinde geçtiğini varsayar; oysa konteyner günler önce terminalde taşıyıcıya devredilir ve bu arada oluşan hasarda sorumluluk belirsizleşir. Konteyner yüklerinde FCA, CPT veya CIP kullanılmalıdır.
Incoterms malın mülkiyetini devreder mi?
Hayır. Incoterms yalnızca teslim, risk ve masraf dağılımını düzenler. Mülkiyetin ne zaman geçtiği satış sözleşmesine ve uygulanacak hukuka bağlıdır.
DDP ile DAP arasında pratikte ne fark var?
DAP’ta ithalat gümrüğü ve vergiler alıcıya, DDP’de satıcıya aittir. DDP satıcı için ağır bir yüktür: varış ülkesinde vergi mükellefiyeti gerekebilir ve gümrük süreçlerini oradan yönetmek zorunda kalır. Bu nedenle çoğu ihracatçı DAP’ı tercih eder.
Yükünüz için hangi teslim şeklinin uygun olduğundan emin değilseniz, güzergâh ve ürün grubunuza göre değerlendirme yapmak üzere Metronak lojistik uzmanlarıyla iletişime geçebilirsiniz. Teslim şeklinin sigorta tarafı için nakliyat sigortası, taşıma modu seçimi için denizyolu ve karayolu taşımacılığı sayfalarımıza bakabilirsiniz.